YENİ EĞİTİM POLİTİKALARI :

YAŞAM BOYU ÖĞRENME
TEKİS, üyeleri ile koordineli şekilde yaşam boyu öğrenme konusunda çeşitli eğitim programlarının hazırlanması ve uygulanması; ülkemizin AB eğitim politikasına uyumlaştırılması amacıyla vatandaşlarımıza kolay erişebilecekleri, bilgi ve becerilerini geliştirip istihdam edilebilme şans ve olanaklarını artıracak AB standartlarına uygun eğitimlerin sağlanmasını ana görevlerinden birisi olarak kabul etmektedir.
Avrupa Konseyi'nin eğitimle ilgili olarak aldığı en önemli kararlardan birisi de yaşam boyu öğrenmenin bilgi toplumuna ve ekonomisine geçişte rehber ilke olmasıdır. Yaşam boyu öğrenmenin uygulanabilmesi için gerekli olan uygun ve kapsamlı stratejilerin ve pratik tedbirlerin belirlenebilmesi için Avrupa çapında bir tartışma başlatmak üzere bir memorandum hazırlanmıştır. Memorandum, yaşam boyu öğrenmenin gerekçesi, dayandığı felsefe, boyutları, amaçları ve tartışma konularını açıklamaktadır.
Avrupa Konseyi Mart 2000'de Lizbon'da Avrupa Birliğinin politikasının yönünü ve hareketini belirleyecek hayatî kararlar almıştır. Avrupa Birliğinin tartışmasız biçimde kültürel, ekonomik ve sosyal yaşam bakımından Bilgi Çağı'na girdiğini belirlemiştir.
Lizbon Avrupa Konseyi kararları bilgiye dayalı ekonomi ve topluma başarılı bir geçişe yaşam boyu öğrenmenin eşlik etmesi gerektiğine işaret etmektedir (Avrupa Konseyi, 2000).
Feira Avrupa Konseyi kararları üye ülkeleri, Konseyi ve Komisyonu kendi yeterlilik alanlarında herkes için yaşam boyu öğrenmeyi zenginleştirme anlayışı içinde uyumlu stratejiler belirlemeye ve pratik tedbirler almaya davet etmektedir (Avrupa Konseyi, 2000).
Lizbon ve Feira Avrupa Konsey kararlarını hayata geçirmek üzere kamu ve özel yaşamın her noktasında bireysel ve kurumsal düzeyde yaşam boyu öğrenme için kapsamlı bir strateji üzerinde Avrupa çapında bir tartışmayı başlatmak için bir Memorandum hazırlanmıştır.
Komisyon ve Üye Ülkeler yaşam boyu öğrenmeyi, Avrupa İstihdam Stratejisi içinde bilgi, beceri ve yeterlilikleri iyileştirmek amacıyla devamlılık esasına dayalı olarak üstlenilen bütün amaçlı öğrenme etkinlikleri olarak tanımlamaktadır. Bu tanım Memorandum'un daha sonraki tartışmaları için başlangıç noktasını oluşturmaktadır.
Yaşam boyu öğrenme; artık eğitim ve öğretim sisteminin ana ilkesi olmalıdır. Avrupa'da yaşayan herkesin, istisnasız, sosyal ve ekonomik değişim taleplerini ayarlamada ve Avrupa'nın geleceğinin şekillendirilmesine etkin olarak katılmada eşit fırsatlara sahip olması gerektiği belirtilmekte; Üye Ülkelerin kendi eğitim ve öğretim sistemleri açısından bu tartışmaya öncülük etmeleri ve bunu sadece Avrupa düzeyinde değil millî düzeyde de yapmaları istenmektedir. Yaşam boyu öğrenmenin herkesin geleceğini ilgilendirdiği bu nedenle de vatandaşlar düzeyine mümkün olduğu kadar yakın düzeyde tartışılması gerektiği belirtilmektedir.
• Avrupa bilgiye dayalı bir ekonomiye ve topluma yönelmiştir. Bireyin kendisi ve toplum adına bir bütün olarak güncel bilgiye erişmesi, motivasyon ve beceri ile kaynakları akıllıca kullanması Avrupa'nın rekabet gücünü artırma ve işgücünün istihdam edilebilirlik ve adapte edilebilirliklerini iyileştirmek için her zamankinden daha önemli hâle gelmiştir.
• Bugün bireyler her zamankinden daha çok kendi hayatlarını planlamak istemekte ve topluma da aktif olarak katılmaları beklenilmektedir ve kültürel, etnik ve dil çeşitliliği içinde olumlu bir şekilde yaşamaları gerekmektedir. En geniş anlamıyla eğitim bu iddiaların nasıl gerçekleştirileceğini öğrenmede ve anlamada anahtar role sahiptir.

Yaşam boyu eğitimin eşit değerde iki amacı, aktif vatandaşlığı ve istihdam edilebilirliği sağlamaktır. İstihdam edilebilirlik ve etkin vatandaşlığın her ikisi de ekonomik ve sosyal yaşama katılmaya ve yeterli ve güncel bilgi ve beceriye sahip olmaya bağlı olduğu belirtilmektedir.
AB’de yaşam boyu öğrenmenin arkasında yatan temel felsefe; “İnsanlar Avrupa'nın temel değeridir ve Birlik politikalarının odak noktasını oluşturmalıdır” ve sonuç olarak eğitim ve öğretim sistemleri 21. yüzyılın yeni gerçeklerine ayak uydurmalı ve “yaşam boyu öğrenme vatandaşlık, sosyal uyum ve istihdamı geliştirmek için gerekli bir politika olmalıdır” düşüncesi ile açıklanmaktadır.
Günümüzde; bilgi, beceri ve anlayışın; evde, okulda, işte, üniversitede nerede öğrenilmiş olursa olsun yaşam boyu geçerli olmadığı, yaşam boyu öğrenmenin uygulamaya geçirilmesinde öğrenmenin daha sıkı bir biçimde yetişkin yaşamına entegre edilmesinde çok önemli olduğu ve beşikten mezara giden sınırsız bir süreklilik arzetmesi; herkes için yüksek kaliteli temel eğitimin çocuğun erken yaşlarından itibaren gerekli bir temeli oluşturduğu; meslekî eğitim ve öğretimin izlediği bir temel eğitimin bütün gençleri bilgiye dayalı ekonominin gerektirdiği yeni temel becerilerle donatması gerektiği açıktır.
İnsanların, eğer öğrenmek isterlerse yaşamları boyunca düzenli öğrenme etkinliklerini planladıkları, eğer erken yaşlarındaki deneyimleri başarısız ve kişisel olarak olumsuz ise öğrenmeye devam etmek istemedikleri, eğer öğrenme fırsatları zaman, öğrenme hızı, yer ve karşılanabilirlik bakımından erişilebilir değilse böyle bir eğitime katılmadıkları, öğrenme içeriği ve yöntemleri kendi kültürel perspektiflerini ve yaşam deneyimlerini dikkate almayan eğitim öğretim etkinliklerine katılmaya istekli olmadıkları, daha önceden edindikleri bilgi, beceri ve uzmanlık hissedilir bir şekilde dikkate alınmamışsa, bireysel nedenlerle ya da işlerinde ilerlemek maksadıyla daha ileri bir eğitim için zaman, çaba ve para harcamak istemedikleri tespiti yapıldıktan sonra öğrenmek için bireysel motivasyon ve çeşitli öğrenme fırsatlarının yaşam boyu öğrenmenin başarı ile uygulanması için nihai anahtarlar olduğu, talebi yükseltmek kadar özellikle eğitim ve öğretimden en az yararlananlar için imkânları sunmanın da gerekli olduğu belirtilmektedir. Herkesin, kendilerini belirli hedeflere götüren önceden belirlenmiş yolları izlemek zorunda bırakılmak yerine kendi seçtikleri açık öğrenme yollarını izleyebilmesi gerektiğine, yani basitçe, eğitim ve öğretim sistemlerinin diğer unsurlardan çok bireysel ihtiyaç ve talepleri dikkate alması gerektiğine işaret edilmektedir.
Yaşam boyu öğrenme üç farklı öğrenme ya da eğitim şeklinde yapılmaktadır:
• Örgün eğitim : Eğitim ve öğretim kurumlarında gerçekleşir, tanınan yeterliliğe ya da diplomaya götürür.
• Yaygın eğitim : Eğitim ve öğretim sisteminin içinde örgün eğitime paralel olarak yer alır, genellikle resmî bir belgeye götürmez. Bu eğitim sivil toplum örgütleri işçi örgütleri vs. yoluyla verilebileceği gibi örgün eğitim örgütleri tarafından tamamlayıcı olarak ta verilebilir.
• İnformal eğitim : Doğal olarak günlük hayatı izler. Örgün ve yaygın eğitimde olduğu gibi amaçlanmış bir eğitim olmak zorunda değildir. Bu nedenle bireylerin kendileri tarafından bile bu yolla edinilen bilgi ve becerilerin kendi bilgi ve becerilerine katkısı tanınmayabilir.


Yaşam Boyu Öğrenmenin Hayata Geçirilmesi
Yaşam boyu öğrenmenin hayata geçirilebilmesi için memorandumda altı amaç belirlenmekte ve bu amaçları gerçekleştirebilmek için gerekli olan araçlara işaret edilmektedir. Bu araçlar, ilgili amaçlara işaret edildikten sonra sırasıyla tanıtılmaktadır.
1. Herkes için yeni temel beceriler kazandırılması,
2. İnsan kaynaklarına daha fazla yatırım
3. Öğretme ve Öğrenmede Yenilik
4. Öğrenmeye Değer Verme
5. Rehberlik ve Danışmanlık Hizmetlerinin Yeniden Yapılandırılması
6. Öğrenmeyi Yuvaya Yakınlaştırmak
Sonuç ve Öneriler
Türkiye; Avrupa Birliğine girme yolunda ilerleyen bir ülkedir. Avrupa Birliği eğitimle ilgili olarak yaşam boyu öğrenmeyi bir ilke olarak belirlemiş, bu ilke ile

• Bilgi toplumunda etkin ve sürdürülebilir katılımın gerektirdiği bilgi ve becerileri edinmek ve güncelleştirmek için öğretimin evrensel ve sürekli erişilebilir şekilde garanti edilmesi,
• Avrupa'nın en değerli varlığı olarak gördüğü insan kaynağına öncelik vererek insan kaynağına yapılan yatırımın düzeyini gözle görülür biçimde yükseltmeyi,
• Yaşam boyu ve yaşam genişliği öğrenmenin sürekliliği için etkili öğrenme, öğretme ve bağlamlarını geliştirmeyi,
• Özellikle yaygın ve informal eğitimin katılma ve çıktılarının anlaşılmasını ve takdir edilmesinin yollarını önemli ölçüde iyileştirmeyi,
• Herkesin Avrupa'nın her yerinde sunulan öğretim imkânları konusunda kaliteli bilgi ve tavsiyeye yaşamları boyunca kolayca erişebilmesini garanti etmeyi ve
• Yaşam boyu öğrenme imkânlarını mümkün olduğu kadar kişilere yakın bir yerde, kendi yaşadığı yerde, kolay erişilebilecek şekilde ve uygun olduğu ölçüde bilgi ve iletişim teknolojileri ile destekleyerek sunmayı
Avrupa'nın kapsamlı ve uyumlu yaşam boyu öğrenme stratejisinin amaçları olarak belirlemiştir.
Kurulacak ortaklıklarla birlikte çalışarak herkesin yaşamı boyunca kaliteli eğitime erişmede eşit fırsatların sunulduğu, eğitimde ve öğretimde bireyin ihtiyaç ve taleplerinin belirleyici olduğu bir toplum inşa etmenin, insanların kendi eğitim, çalışma ve aile yaşamlarını planlayabileceği eğitim ve öğretim imkânlarını ayarlamanın, daha yüksek düzeylerde eğitim ve niteliklere ulaşmak ve insanları yaşamın her parçasına daha etkin katılabilecek şekilde donatmanın ve katılmaya teşvik etmenin en iyi yolu olarak görülmektedir.
Türkiye' de her düzeydeki okullaşma oranları, işgücüne katılma ve işsizlik oranları, öğretim kurumlarındaki yatay ve dikey geçiş sınırlılıkları, eğitim rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin yetersizliği, meslek standartları ve belgelendirme hizmetlerinin yetersizliği, eğitim imkânlarının yetersizliği, bölgeler arasındaki dengesizlikler, gelir dağılımındaki dengesizlikler, iç göçlerin yarattığı sorunlar, özelleştirmeler ve iş yerlerinin kapanması nedeniyle ortaya çıkan işsizlikler hem kendi içinde hem de Avrupa birliğine üye olmak istemesi bakımından yaşam boyu öğrenmenin yeni kavramsal çerçevesinin, eğitimin her kademesi ve sosyal taraflar ve sivil toplum örgütleri arasında mutlaka dikkate alınması ve tartışılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu yolla hem Türkiye kendi içinde problemini çözmüş olacak hem de Avrupa ile bu konudaki entegrasyonunu daha kolay gerçekleştirebilecektir.